سنکرون سه دیزل ژنراتور کامینز در دخانیات گیلان؛ تأمین برق و پیکسایی در شبکه ۲۰ کیلوولت
نیروگاه خودتأمین مجتمع دخانیات گیلان، سه دیزل ژنراتور کامینز را از طریق سه ترانسفورماتور افزاینده به باس ۲۰ کیلوولت متصل میکند. این ساختار برای تأمین برق کارخانه هنگام قطع شبکه و مشارکت در پیکسایی با هماهنگی شرکت برق به کار میرود؛ پروژهای که در آن کنترل تولید، تقسیم بار و مدیریت دو ورودی شبکه باید بهصورت هماهنگ عمل کنند.
نیروگاه خودتأمین دخانیات گیلان؛ از نیاز تولید تا بهرهبرداری
طبق خبر رسمی شرکت دخانیات ایران، آیین بهرهبرداری از سه دستگاه دیزل ژنراتور خودتأمین مجتمع گیلان روز شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۳ برگزار شد. خبر در ۷ مرداد منتشر شده و ظرفیت نیروگاه را حدود چهار مگاوات اعلام میکند. هدف اعلامشده، تأمین برق خطوط تولید در شرایط اضطراری و کاهش آثار محدودیت برق بر فعالیت مجتمع بوده است. منبع: خبر رسمی بهرهبرداری نیروگاه، شرکت دخانیات ایران.
در معرفی فنی این پروژه باید میان ظرفیت اضطراری اعلامشده و ظرفیت مناسب بهرهبرداری برنامهریزیشده تفاوت گذاشت. جمع توان اضطراری سه دستگاه بر پایه پلاک ارائهشده، ۴۰۲۰ کیلووات است؛ عددی نزدیک به چهار مگاوات درجشده در خبر. با این حال، این عدد به معنی چهار مگاوات توان دائم یا ظرفیت قطعی پیکسایی نیست.
معماری نیروگاه: سه مولد، سه ترانس افزاینده و دو ورودی برق شهر
براساس شرح پروژه، هر مولد برق سهفاز را در سطح ۴۰۰ ولت تولید میکند. خروجی هر دستگاه به یک ترانسفورماتور ۲۰۰۰ کاوا متصل میشود تا ولتاژ به ۲۰ کیلوولت افزایش یابد. اتصال موازی شاخههای تولید در سطح فشار متوسط انجام میشود و دو ورودی برق شهر در دو طرف باس، امکان ارتباط نیروگاه با شبکه را فراهم میکنند.
ترانسفورماتور توان تولید نمیکند؛ با افزایش ولتاژ، جریان لازم برای انتقال یک توان معین کاهش مییابد. نسبت ولتاژ ۲۰۰۰۰ به ۴۰۰ برابر ۵۰ است، بنابراین در تقریب ایدهآل، جریان سمت ۲۰ کیلوولت حدود یکپنجاهم جریان سمت ۴۰۰ ولت خواهد بود. این ساختار با شبکه توزیع داخلی فشار متوسط کارخانه سازگار است.
وجود دو ورودی شبکه به معنی مجاز بودن بستهبودن همزمان همه کلیدهای ورودی و کوپلر نیست. حالتهای مجاز باید از روی نقشه تکخطی، تقسیمبندی باس و توافق بهرهبرداری با شرکت برق تعیین شوند. شرح زیر منطق فنی این آرایش است؛ محل دقیق کلید سنکرون و توالی اجرایی هر کلید تابع مدارک نهایی پروژه است.
مشخصات دیزل ژنراتور کامینز از روی پلاک
پلاک ارائهشده مربوط به یک دستگاه Cummins C1675 D5 ساخت سال ۲۰۲۲ با کنترلر PC3.3 است. اطلاعات جدول مستقیماً از همان پلاک خوانده شده؛ تعمیم آن به هر سه دستگاه بر مبنای یکسانبودن تجهیزات در شرح پروژه است.
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| سازنده و مدل | Cummins Power Generation — C1675 D5 |
| کشور مبدأ / سال ساخت | بریتانیا / ۲۰۲۲ |
| کنترلر | PowerCommand PC3.3 |
| توان اضطراری ESP هر دستگاه | ۱۶۷۵ کاوا / ۱۳۴۰ کیلووات |
| توان پرایم PRP هر دستگاه | ۱۴۰۰ کاوا / ۱۱۲۰ کیلووات |
| رتبه DCC درجشده روی پلاک | ۱۴۰۰ کاوا / ۱۱۲۰ کیلووات |
| جریان ESP / PRP | ۲۴۱۸ / ۲۰۲۱ آمپر |
| ولتاژ / فرکانس / ضریب توان | ۴۰۰ ولت / ۵۰ هرتز / ۰٫۸ |
| حداکثر جرم تر دستگاه طبق پلاک | ۱۰۹۶۷ کیلوگرم |
جمع ظرفیت اضطراری سه دستگاه ۵۰۲۵ کاوا معادل ۴۰۲۰ کیلووات و جمع ظرفیت پرایم آنها ۴۲۰۰ کاوا معادل ۳۳۶۰ کیلووات است. این مقادیر، جمع ظرفیت در پایانه مولدها هستند؛ توان قابل تحویل به مصرفکننده با توجه به تلفات ترانس و کابل، مصارف کمکی و شرایط محیطی کمتر خواهد بود. برای پیکسایی باید رتبه مجاز سازنده، مدت کارکرد و الگوی بار بررسی شود؛ حتی عدد پرایم نیز بهتنهایی مجوز کار پیوسته در بار کامل نیست. ستون COP در پلاک ارائهشده مقدار ندارد.
مشخصات ترانسفورماتور افزاینده ایرانترانسفو
| مشخصه | مقدار خواندهشده از پلاک نمونه |
|---|---|
| سازنده / تیپ / سال | ایرانترانسفو ری / TSUN 6344 / ۲۰۲۴ |
| توان نامی هر ترانس | ۲۰۰۰ کاوا |
| ولتاژ نامی دو سمت | ۴۰۰ و ۲۰۰۰۰ ولت |
| تپهای سمت فشار متوسط | ۱۹، ۱۹٫۵، ۲۰، ۲۰٫۵ و ۲۱ کیلوولت |
| جریان نامی سمت ۴۰۰ ولت / ۲۰ کیلوولت | ۲۸۸۶٫۷۵ / ۵۷٫۷۴ آمپر |
| گروه برداری / ولتاژ امپدانس | Dyn5 / ۶٫۳۲ درصد |
| روش خنککاری / فرکانس / نوع کار | ONAN / ۵۰ هرتز / پیوسته |
| دمای محیط / ارتفاع نصب نامی | ۴۵ درجه سلسیوس / حداکثر ۱۰۰۰ متر |
| وزن روغن / وزن کل | ۱۶۴۳ / ۷۳۷۶ کیلوگرم |
| دمای آلارم / قطع روغن | ۹۲ / ۱۰۲ درجه سلسیوس |
| استانداردهای درجشده | IEC 60076 / IEC 60296 |
در این پروژه ترانس از سمت ۴۰۰ ولت تغذیه و از سمت ۲۰ کیلوولت خروجی گرفته میشود. گروه برداری Dyn5 در مرجع نامگذاری فشارقوی به فشارضعیف تعریف میشود؛ جابهجایی فاز آن باید در اندازهگیری و منطق سنکرون لحاظ شود. تپچنجر طبق پلاک فقط در حالت بیبرق قابل تغییر است. مجموع ظرفیت سه ترانس ۶۰۰۰ کاوا است و نباید آن را ظرفیت تولید نیروگاه محسوب کرد.
سنکرون شدن ژنراتورها چگونه انجام میشود؟
پیش از اتصال یک شاخه مولد به باس برقدار، ترتیب فاز، دامنه ولتاژ، فرکانس و اختلاف زاویه فاز دو طرف کلید بررسی میشود. کنترل دور موتور، فرکانس و حرکت نسبی زاویه فاز را تنظیم میکند و سیستم تحریک آلترناتور، ولتاژ را به محدوده مناسب میرساند. فرمان وصل باید با درنظرگرفتن زمان عملکرد کلید و مجوز کنترل سنکرون صادر شود.
چون در مسیر هر دستگاه ترانس افزاینده وجود دارد، مرجع اندازهگیری اهمیت ویژهای دارد. اگر اندازهگیریها از دو سطح ولتاژ یا دو طرف ترانس گرفته شوند، نسبت تبدیل و جابهجایی فاز باید صحیح جبران شوند. مقایسه مستقیم ولتاژ ۴۰۰ ولت مولد با نمونه ولتاژ باس فشار متوسط، بدون جبران لازم، مبنای درستی برای سنکرون نیست.
پس از اتصال، کنترل سنکرون جای خود را به کنترل تقسیم بار میدهد. سهم توان اکتیو، بر حسب کیلووات، عمدتاً با گشتاور موتور و کنترل سوخت تنظیم میشود. سهم توان راکتیو، بر حسب کیلووار، به تحریک آلترناتور وابسته است. برابر بودن جریان آمپری بهتنهایی نشاندهنده تقسیم درست بار نیست؛ توان اکتیو، راکتیو و درصد بار نامی هر دستگاه باید بررسی شود.
قطع برق شهر و تأمین برق کارخانه در حالت جزیرهای
اگر هر دو مسیر مجاز تأمین از شبکه از دست بروند، بخش مصرف کارخانه باید از شبکه عمومی جدا شود. پس از تشخیص و تأیید وضعیت کلیدها، مولدهای آماده وارد مدار میشوند. برای باس بیبرق، منطق انتخاب اولین مولد باید تنها به یک شاخه اجازه برقدار کردن باس مشترک بدهد؛ مولدهای بعدی با باس ایجادشده سنکرون میشوند. برقدار کردن ترانسها نیز باید با توجه به جریان هجومی و توان گذرای مولدها برنامهریزی شود.
بارگیری بهصورت مرحلهای انجام میشود تا راهاندازی موتورها و سایر مصرفکنندههای بزرگ باعث افت شدید فرکانس و ولتاژ نشود. در حالت جزیرهای، مجموعه مولدها باید فرکانس و ولتاژ باس را حفظ کند و بار را میان دستگاههای حاضر تقسیم کند. مطابق شرح پروژه، هدف تأمین کل بار کارخانه است؛ تحقق این هدف در هر لحظه به بار واقعی، ظرفیت در دسترس و شرایط بهرهبرداری بستگی دارد.
خاموش بودن اولیه مولدها به معنی وجود فاصله زمانی تا استارت، تثبیت و وصل بار است. بنابراین تعبیر «برق بدون وقفه» برای تمام مصرفکنندهها تنها با وجود تجهیزات و آرایش مناسب قابل اثبات است؛ بارهای حساس ممکن است به UPS نیاز داشته باشند. این نیروگاه در درجه نخست امکان بازیابی و تداوم تأمین برق تولید را فراهم میکند.
بازگشت برق و انتقال کنترلشده بار به شبکه
پس از بازگشت شبکه، پایداری ولتاژ و فرکانس برای زمان تعریفشده بررسی میشود. در صورت مجاز بودن انتقال بسته، باس مولدها با ورودی منتخب سنکرون و سپس بار بهآرامی به شبکه منتقل میشود. با کاهش بار مولدها، کلیدهای مربوط طبق توالی مصوب باز شده و دستگاهها پس از دوره خنککاری متوقف میشوند. اگر موازیشدن لحظهای مجاز نباشد، انتقال باید به روش باز و با وقفه انجام شود.
پیکسایی با دیزل ژنراتور و کنترل توان تبادلی
در پیکسایی، مولدها هنگام برقرار بودن برق شهر روشن میشوند و پس از سنکرون شدن، بخشی از مصرف کارخانه را تأمین میکنند. به این ترتیب توان دریافتی از شبکه کاهش مییابد. کنترل میتواند بر مبنای توان تولید ثابت یا محدود کردن توان دریافتی کارخانه به یک مقدار مشخص طراحی شود.
برای مثال آموزشی، اگر مصرف کارخانه ۳ مگاوات و سهم هدف شبکه ۱ مگاوات باشد، نیروگاه باید حدود ۲ مگاوات به بار داخلی تحویل دهد؛ تولید پایانه مولدها به دلیل تلفات و مصارف کمکی اندکی بیشتر خواهد بود. این مثال، گزارش بار اندازهگیریشده پروژه نیست.
در حضور دو ورودی شبکه، کنترل صرفاً بر اساس مجموع توان دو نقطه کافی نیست؛ ممکن است از یک ورودی توان دریافت و از ورودی دیگر توان صادر شود. جهت و مقدار توان هر نقطه اتصال باید مطابق محدودیتهای همان فیدر کنترل شود. پیکسایی لزوماً به معنی فروش یا تزریق برق به شبکه نیست. صادرات توان، موازیشدن دو فیدر و عبور توان بین آنها فقط در آرایش مجاز و با هماهنگی شبکه قابل انجام است.
اگر شبکه هنگام پیکسایی قطع شود، حفاظت اتصال به شبکه باید از برقدار ماندن ناخواسته فیدر عمومی جلوگیری کند. ادامه کار مولدها برای بار داخلی در حالت جزیرهای، به طراحی انتقال، ظرفیت لحظهای و منطق حذف بار وابسته است و نمیتوان آن را از وجود قابلیت سنکرون بهتنهایی نتیجه گرفت.
حفاظت، اینترلاک و مدیریت ظرفیت
در طراحی چنین نیروگاهی، کنترل سنکرون، حفاظت اضافهجریان و اتصال زمین، افت و افزایش ولتاژ و فرکانس، توان معکوس مولد، حفاظت ترانس و حفاظت جدایی از شبکه باید هماهنگ باشند. انتخاب دقیق حفاظتها و تنظیم آنها به مطالعات اتصال کوتاه، هماهنگی حفاظتی، سیستم زمین و الزامات شرکت برق بستگی دارد؛ فهرست حاضر اصول طراحی است و تأیید نصب همه این توابع در پروژه محسوب نمیشود.
اینترلاکها باید از وصل خارج از سنکرون، اتصال ناخواسته دو ورودی، وصل در وضعیت نامناسب سکسیونر زمین و برقرسانی به مسیر معیوب جلوگیری کنند. اگر یکی از مولدها از مدار خارج شود، ادامه تأمین تمام بار تنها زمانی ممکن است که ظرفیت دو مولد باقیمانده کافی باشد؛ در غیر این صورت مدیریت بار باید مصرفکنندههای کماولویت را قطع کند. سهمولده بودن بهتنهایی به معنی افزونگی کامل برای کل کارخانه نیست.
نتیجه فنی پروژه
ارزش این آرایش در ترکیب تولید محلی با شبکه توزیع فشار متوسط کارخانه است: سه شاخه مستقل مولد و ترانس، امکان تقسیم بار، تأمین برق در زمان خاموشی و کاهش دریافت از شبکه در ساعات اوج بار را فراهم میکنند. عملکرد مطمئن آن به هماهنگی کنترل موتور، تحریک آلترناتور، اندازهگیری فشار متوسط، حفاظتها و منطق دو ورودی شبکه وابسته است.
مبنای این معرفی: شرح فنی ارائهشده توسط مجری پروژه، تصاویر مراحل نصب، پلاک نمونه دیزل ژنراتور و ترانسفورماتور و خبر رسمی شرکت دخانیات ایران. تصاویر پلاک در این نسخه درج نشدهاند. این مطلب معرفی فنی است و جایگزین نقشه تکخطی و دستورالعمل کلیدزنی نیروگاه نیست.